Jumat, 06 November 2015

Mendoan Makanan khas Banyumas

Klaim Mendoan Jangan Terulang

PURWOKERTO- Masyarakat meminta agar produk-produk khas Banyumas, termasuk mendoan tidak lagi diklaim oleh perorangan. Pemkab Banyumas seharusnya melindungi produk-produk khas tersebut. 
Pemerhati Budaya Banyumas, Sunardi mengemukakan, pemerintah daerah ke depan harus semakin aktif agar produkproduk khas Banyumas yang memiliki unsur budaya tidak dimiliki oleh perorangan. Sebab, produk makanan khas ini milik masyarakat. 
“Nilai-nilai khas Banyumas harus dilindungi. Apalagi secara teori, unsur budaya adalah makanan,” terangnya, kemarin. 
Dia menambahkan, makanan khas mendoan harus masuk perlindungan cagar budaya karena sudah ada sejak zaman penjajahan dan berlangsung secara turun temurun tanpa tahu siapa yang kali pertama memulainya. “Sayangnya cagar budaya yang terdapat dalam peraturan daerah tidak merangkum makanan karena pemikiran cagar budaya masih sempit. Padahal, makanan masuk dalam klasifikasi benda konkrit,” terangnya. 
Selain itu, Sunardi juga menyayangkan hak merek mendoan yang telah dimiliki secara perorangan. “Mendoan sudah menjadi budaya masyarakat Banyumas. Sebelum pengusaha yang mendaftarkan merek dagang mendoan belum lahir saja di Banyumas sudah ada mendoan,” ujarnya. 
Dia mengemukakan, seharusnya tim Kemenhumham melakukan cek dan ricek ke lokasi, sehingga dapat mengetahui secara langsung keberadaan makanan khas ini.
“Seharusnya diselidiki lebih dulu sebelum mengeluarkan hak merek dagang, karena mendoan merupakan makanan khas Banyumas,” ujarnya.
Ketua perajin tempe di Desa Pliken, Kecamatan Kembaran, Sumarman mengemukakan kurang sepakat mendoan yang dijadikan sebagai hak merek dagang, karena mendoan dimiliki oleh masyarakat Banyumas. “Kami harap pemerintah daerah harus mekain aktif menjaga produk makanan khas agar tidak dimiliki secara perorangan,” katanya. 
Sentra Tempe Di Banyumas, sentra industri tempe terdapat di Desa Pliken dan Karangnanas. Di Desa Pliken, terdapat 568 perajin tempe dengan volume produksi setiap hari sekitar 20 ton. Adapun bahan baku kedelai yang digunakan 13 ton per hari. Kedelai yang diproduksi menjadi tempe dikemas dengan daun pisang dan plastik. 
Tempe tersebut dipasarkan ke pasar-pasar tradisional yang tersebar di wilayah eks Karesidenan Banyumas, serta toko-toko oleh-oleh makanan khas Banyumas di Purwokerto. 
Perajin tempe Desa Pliken, Tusinah (54) mengemukakan, meskipun mendoan yang telah menjadi hak merek perorangan ini belum memberi dampak negatif terhadap penjualan tempe di pasar tradisional, perajin mengaku khawatif ke depannya dapat merugikan perajin itu sendiri yang telah lama menjadi perajin tempe. 
“Memang saat ini penjualan tempe tidak terpengaruh karena kami telah memiliki pasar, tapi sayang sekali kalau mendoan telah menjadi hak merek perorangan,” terangnya. (H60-45)
(Disalin dari Suara Medeka, edisi Suara Banyumas Jum'at Wage 6 November 2015 hal. 17)

Kamis, 05 November 2015

GARA-GARA
















Tengah wengi ki dhalang suluk ngaluk-aluk ….
Sangsaya dalu raras ambyor lintang kumedhap
iki dunya tengah wengi terang gandaning puspita
ee…. karengganing pujanira
oo… sang dwijawara mbrengengeng
lir swaraning madu branta
manungsung sarining kembang

Gara-gara ….
Gangsa tinabuh slendra pathet sanga
munggah gendhing gunungsari kalibagoran
prepat panakawan pating jedhul menthungul
Bawor Gareng karo Petruk
ora keri ki Semar Badranaya tut wuri handayani
ngrembag babagan owahing kahanan

Mangsa terang kayong panjang pisan
mangsa kapat wis kliwat
tuk padha sat belik mutik kali ora mili
suket teki mati godhong pring garing
wong-wong padha ngomong
kabeh mau gara-gara Petruk dadi ratu

Maen pisan critane man Madkasan
mbuang tegesan perek runtahan
geni murub mubal-mubal
kaya kena ubub alase melu murub
kabeh kobong kaya lakon Anoman obong
tapi ujare kang Carub Bawor
alas murub gara-gara Gareng munggah loteng

Sejen maning ujare si kaki Semar
dolar regane mekar sepi neng pasar
puluhan selembar mung olih ketumbar
terus ati ora sabar pikiran ora nalar
omong kasar deumbar ben mlebu layang kabar
kuwe gara-gara nyoblos kesasar
nalika pilihan pemimpin anyar

Dhuh Gusti pemimpin paringana sabar
lan masarakat paringana sadhar
gole omong aja glogok soar
ora desaring endi alus endi kasar
syukur bage gelem istighfar …..


Jumat, 30 Oktober 2015

SIFATE WONG BANYUMAS



Kadya Mahesa Cinancang Dhadhung Adi

Sebagian masarakat neng tlatah Banyumas ngakoni lamona Bawor anake ki Semar Badranaya kuwe jimat utawa maskote masarakat tlatah Banyumas. Bawor nduwe sifat jujur, cablaka alias angger ngomong kuwe glogok soar apa anane. Ningen ana uga sing ngarani lamona Bawor kuwe nduwe sifat clamit kayong mata dhuwitan.
Kejaba Bawor dadi maskote wong Banyumas, ningen ana uga sing ngomongna lamona jaman gemiyen Sultan Agung ing Mataram nate ngendika lamona masarakat Banyumas kuwe decandra: kadya mahesa cinancang dhadhung adi utawa kaya sewijining kebo sing decancang nganggo dhadhung sing maen. Pancene ya ana wong sing ora cocok karo penyandra sing kaya kuwe
Dene sing demaksud dhadhung adi kuwe aturan-aturan sing lemaku neng masarakat lan negara. Kanti kaya kuwe dadi sing demaksud kadya mahesa cinancang dhadhhung adi kuwe lamona masarakat Banyumas kuwe manut utawa tunduk, taat maring aturan-aturan sing ana lan lemaku neng masarakat.
Angger deplecehi temenan, kebo kewan sahabate wong tani kuwe nduwe sifat-sifat sing maen, ya kuwe:
1.   Awake sing gedhe ateges daginge sing akeh lan tenagane sing kuwat dadi nggo megawe kuwe rosa. Nganggo tembung liya kena dearani lamona kebo kuwe sawijining potensi sing cukup gedhe. Kahanan sing kaya kiye nandhakna lamona tlatah Banyumas kuwe arupa sawijining potensi apa kuwe sumber daya alame uga sumberdaya menungsane sing ora baen-baen.
2.   Kebo kuwe kewan sing ora tahan maring hawa panas, angger denggo megawe, sedhe-sedhela njaluk deguyang ben adhem maning. Kahanan kuwe nglambangna lamona masarakat Banyumas kuwe ora tahan maring kahanan sing panas. Angger ana masalah derampungna kanti rempugan, gendhu-gendhu rasa, ”ana rembug ya derembug”. Demonstrasi kurang desenengi. Ayem tentrem sing degoleti.
3.   Kebo kuwe kewan sing duwe rasa males kebecikan. Neng pangonan, kebo mangan suket lan biasane si pangone njagong kepenak neng gigire kebo. Kahanan kuwe mertandhani lamona kanti iklas males kebecikan maring wong sing aweh utawa nudhuhna pangane utawa penguripane. Apa wong Banyumas ya kaya kuwe, jajal ngonoh takon maring atine dhewek-dhewek.
4.   Kebo kuwe duwe sifat disiplin. Saben sore sewise dengon. kebo mesthi deguyang neng kali. Bar deguyang kebo deculna teyeng bali dhewek maring kandhange kanti bener ora kesasar. Sejan-jane masarakat Banyumas kuwe ya duwe rasa disiplin, buktine mbayar PBB (Pajak Bumi dan Bangunan) bae umume lancar ora nunggak.
5.    Neng masarakat Jawa ana onen-onen: ”kebo nusu gudel”, angger paribasan kuwe lemaku neng tlatah Banyumas uga, tegese wong Banyumas kuwe cukup demokratis, gelem ngrungokna lan gelem nampa penemne utawa pemikirane wong sejen sing posisine neng ngisore.
6.   Neng masarakat Jawa umume, ana tradisi mendhem endhas kebo, dudu endhas sapi, wedhus, jaran utawa kewan liyane. Kahanan kuwe kena nggo lambang lamona masarakat Banyumas kuwe duwe sifat sing agung ya kuwe wani ngorbana nyawa lan ragane kanggo bumi wutah getihe. Degandhengna karo kahanan sing ana, kit gemiyen mula tokoh-tokoh nasional kaya dene Jend. Soedirman. Gatot Soebroto lan akeh maning sing asale sekang tlatah Banyumas, klebu anggota Pasukan IMAM (Merdeka Atau Mati) mbela negara lan masyarakat Indonesia tanpa pamrih.
7.   Neng kisah perjuangan Jaka Tinggkir arep ngabdi maring Kasultanan Pajang ana crita kebo ngamuk merga kupinge desumpeli lempung. Kahanan kuwe nduwe makna lamona masarakat Banyumas teyeng jengkel lan ngamuk angger nganti ora tau dewei ngerti samubarang kahanan, alias pemimpine ora jujur lan slinthutan.

Kamis, 22 Oktober 2015

LESUNG



Kayane bocah jaman siki, mligine bocah kota, apa maning kota gedhe kuwe padha ora ngerti apa sing desebut lesung kuwe. Blakan bae kaya inyong kiye ya ora teyeng angger kon njlentrehna apa kuwe lesung, tapi angger weruh barange utawa gambare ya ngerti lamona kuwe sing dejenengi lesung utawa iya kuwe gambar lesung.
Seweruh inyong, lesung kuwe kaya kothak kayu sing degawe sekang kayu segluntung wutuh, dawane watara 2 meter lan garis tengah utawa diametere watara 80 cm. Glondhongan kayu sing madan bunder kuwe debentuk balok kayu segi-papat ben ora ngglewang angger deglethakna, apa maning angger lagi detotogi karo alu. Neng bagian pucuke biasane ana lumpange, yakuwe bolongan bunder kaya kusan mlumah.
Angger ora lagi denggo, biasane mangsan rendhengan utawa mangsan udan, lesung deganjel dekurebna neng pinggiran umah ben ora ketritisen utawane kudanen. Kanggone wong sing sugih utawane tukang tempur alias bakul beras, sing meh saben dina utawa sering nutu wis duwe kandhang lesung dhewek, dadi ora perlu atang-otong nggotongi lesung, tur maning dadine angger nutu kuwe ora kepanasen utawane keudanen.
Kejaba nggo nutu pari dadi beras, lesung uga cokan nggo ngglepung alias nutu beras (sing wis dekum sedurunge) dadi glepung. Sing kaya kiye mligine kanggone wong sing arep mbarang gawe, anu arep gawe jenang (njenang). Jaman gemiyen ora ana wong mbarang gawe sing ora njenang. Jenang, ketan, wajik kuwe panganan mligi kanggo wong mbarang gawe utawa hajatan.
Sewise gole nggawe glepung meh rampung, embok-embok sing padha rewang glepung kuwe banjur kothekan utawa gejog. Kanti notogi lesung sing panggonan lan seru-lirihe beda-beda siji lan sijine, bisa dadi wirama sing maen. sing enak deprungu kuping gutul ngendi ora. Kanti keprungune swara kothekan lesung kuwe, wong-wong warga masarakat banjuran ngerti lamona arep ana wong hajatan, sing mengko bengine wis bisa nampa dhayoh kondangan. Kanti kothekan kuwe ateges lesung uga bisa denggo nggo piranti komunikasi sing cukup migunani.
Kothekan lesung kejaba nggo sarana aweh kabar wong arep mbarang gawe, uga nggo seneng-seneng mligine kanggo embok-embok sing padha kothekan kuwe. Kejaba kuwe kothekan uga delakoni angger pas ana wulan depangan graha alias gerhana wulan sing biasane pas wulan purnama. Kanti kothekan kuwe karepe ben wulane enggal-enggal detokna sekang wetenge graha kuwe. 
Jaman siki lesung wis kena darani ilang sekang masarakat. Wong tani wis ora nutu pari maning, cukup nyelipna. Wong mbarang gawe wis ora njenang maning, cukup tuku neng pasar utawane toko. Bocah-bocah wis ora percaya maning maring anane wulan depangan graha. Babagan seneng-seneng utawa iburan, siki wis akeh tivi utawane video, sing teyeng nyuguhna werna-werna iburan.

Sabtu, 17 Oktober 2015

PENGETAN JUMENENGAN ADIPATI MRAPAT



Djaka Semangoen dadi adipati Wirasaba
Miturut crita sejarah Raden Djaka Kahiman alias Raden Djaka Semangoen kuwe putrane Raden Harja Banjaksasra, Adipati Pasir Luhur sing kit cilik wis demong lan dadi putra pupone Kyai lan Nyai Mranggi Semoe neng Kejawar. Kyai Mranggi, jeneng sing sebenere kuwe Kyai Sambarta lan Nyai Mranggi kuwe Nyai Ngaisah.
Sewise Raden Djaka Kahiman dhewasa dheweke banjur ngenger maring Kyai Adipati Warga Oetama, Adipati Wirasaba, sing pungkasane Raden Djaka Kahiman depundhut dadi putra mantune Warga Oetama, dejodhokaken karo putri mbarepe sing asmane Rara Kartimah.
Sewijining dina Adipati Wirasaba olih prentah (dhawuh) sekang Sultan Pajang, lamona dheweke kon njujugna salah siji putrine arep dedadekna garwa selir. Neng Kyai Adipati putri ragile. sing jenenge Rara Soekartijah dejujugna maring Pajang. Rara Soekartijah sing dhong cilikane tau dejodhokna karo putra sedulur lanange, yakuwe Ki Ageng Tojareka, ningen sewise dewasa Rara Soekartijah ora gelem kon umah-umah lan langsung pegatan sedurunge kumpul bareng.
Lara atine Ki Ageng Tojareka, mulane banjur nggawe pitenah sing njalari Kanjeng Sultan Pajang dadi rengu (jengkel) maring Ki Adipati Wirasaba Warga Oetama. Ora nganggo depenggalih sing jero utawa dawa terus utusan gandhek kon age-age nyedani Adipati Wirasaba.  Sewise utusan gandhek mau Kanjeng Sultan Pajang terus nemoni Rara Soekartijah takon kahanan sing sebenere. Rara Soekartijah matur apa anane, nalika cilikan mau.
Ngerti kahanan sing kaya kuwe Sultan Pajang krasa ngajog, banjur utusan gandhek sejen kon nusuli gandhek sing sepisanan kon membatalna rencana nyedani Adipati Warga Oetama, ningen wis kasep. Neng Desa Bener, Adipati Warga Oetama desedani, mulane Adipati Warga Oetama uga kondhang kanti sebutan Adipati Seda Bener, terus desarekaken neng pasarehan Pakiringan, klebu tlatah  Purworejo Klampok.
Sultan Pajang banjur dhawuh nimbali putra Adipati Wirasaba kon sowan ngadhep Sultan Pajang. Ningen kabeh putrane Warga Oetama ora ana sing wani ngadhep sowan, wedi mbok nampa duka utawa kena pidana. Ndeleleng kahanan kaya kuwe Djaka Kahiman pamit arep minangkani pemundhute Sultan Pajang. Djaka Kahiman nduwe penjaluk menawa dheweke nampa pidana ya kon deiklasna, lan saupama nampa bebungah sedulure uga kudu  melu kebagian bebungah kuwe.
Miturut cathetan Prof. Sugeng Priyadi, Raden Djaka Kahiman pas dina Jemuah Kliwon tanggal 27 wulan Puasa taun Jawa 1490 Jim akhir sowan ngadhep Sultan Pajang. Ora kenyana-nyana Raden Djaka Kahiman malah detetepna dadi Adipati Wirasaba sing kaping pitu kanti gelar Adipati Warga Oetama II, nggeteni Adipati Warga Oetama sing wis seda sedurunge.
Let pirang dina sewise detetepna dadi adipati Wirasaba, Adipati Warga Oetama II ngaturi sedulur-sedulur peripeane seperlu ngrembug babagan kepengin mbagi tlatah kadipaten dadi 4 kadipaten ya kuwe:
1.  Tlatah Banjar Pertambakan deaturaken maring Kjai Ngabehi Wirajoeda.
2.  Tlatah Merden deaturaken maring Kjai Ngabehi Wirakoesoema.
3.  Tlatah Wirasaba deaturaken maring Kjai Ngabehi Wargawidjaja.
4.  Dene Adipati Warga Oetama II dhewek kondur neng Kejawar mbangun kadipaten anyar nggo pusat pemrentahane.
Kanti mbagi tlatah Kadipaten Wirasaba dadi patang tlatah kadipaten anyar, mulane Adipati Warga Oetama II uga kasebut Adipati Mrapat.
Kriwikan dadi grujugan
Kanti dhasar asil temonane Prof. Sugeng Priyadi lamona tanggal 27 wulan Puasa kuwe dina detetepnane Raden Djaka Kahiman dadi Adipati Wirasaba, mulane kit tahun 2007 saben tanggal 27 wulan Puasa kuwe sebagian masarakat Banyumas nganakna pengetan sing dejenengi Pengetan Jumenengan Adipati Mrapat.
Acarane cukup sedherhana ya kuwe bar asar ziarah, tahlilan neng makam Adipati Mrapat neng desa Dawuhan, kadhang-kadhang deterusna karo buka puasa bareng-bareng. Bar tarweh acara gendhu-gendhu rasa babagan sejarah lan budhaya Banyumas neng pendhapa Duplikat Si Panji Banyumas, diselingi karo macapatan, pungkasane laku bisu liwat gili sekubenge komplek Pendhapa.
Beda karo adat sabene, Pengetan Jumenengan Adipati Mrapat taun 1948 Jawa utawa taun 2015 Masehi desengkuyung neng Bank Indonesia Kantor Perwakilan Purwokerto dadi keton lewih regeng. Acara sing biasane delaksanakna ora genep sedina, tahun kiye delaksanakna sejrone 2 minggu, kit tanggal 11 Juli gutul 25 Juli, lan acarane ya pepek pisan, kejaba acara sing wis baku uga deanakna Sarasehan Budaya, pentas Gelegar Calung Banyumas, Drama Tari JAM (Jumenengan Adipati Mrapat), Bazaar UMKM, Pentas Seni Tradisional lan liya-liyane.
Acara bukakan derawuhi uga neng bapak Bupati Banyumas karo staff, bapak Kepala Bank Indonesia Kantor Perwakilan Purwokerto karo Staff, bapak Ketua Badan Musyawarah Perbankan Daerah (BMPD), Muspika Kecamatan Banyumas, tokoh masarakat lan liya-liyane.
Bapak Rahmat Hernowo Kepala Bank Indonesia Kantor Perwakilan Purwokerto ing pidhatone ngendikakaken lamona Bank Indonesia nyengkuyung banget maring kegiatan budaya daerah sing bisa nuwuhna kegiatan ekonomi rakyat kaya dene Pengetan Jumenengan Adipati Mrapat kuwe. Piyambake nduwe pengarep-arep lamona tembe mburine acara Pengetan Jumenengan Adipati Mrapat kuwe bisa dadi agenda acara budaya Banyumas tingkat nasional kaya dene acara Sekaten neng Yogyakarta lan Surakarta. Kabeh mau gemantung maring masarakat, budayawan, seniman, pemerintah daerah karo para wartawan.
Dene bapak Ir. H. Achmad Husein neng pidhatone ngendikakna lamona Pemerintah Kabupaten Banyumas nyengkuyung pisan anane Pengetan Jumenengan Adipati Mrapat sing thukul lan delaksanakna neng masarakat, kuwe mertandhani lamona masarakat Banyumas padha gelem nguri-uri budaya dhewek mligine sejarah, sing tundhone gelem ngormati lan ngregani perjuangan para leluhure. Acara kaya kiye kudu terus delaksanakna dadi tradisi taunan, lan kudu degedheni maning merga acara kaya kiye gedhe manfangate kanggone masarakat. Budhayane urip, ekonomi masarakat ya urip. Sing nglaksanakna ora mesthi kudu pemerintah, tapi pemerintah cukup tut wuri handayani. In shaa Allah. Aamiin ....